โปรตีนสำคัญต่อผู้ป่วยหลังผ่าตัดอย่างไร ทำไมร่างกายจึงต้องการมากขึ้น

• แชร์ Facebook
• ทวีตTwitter
• ส่ง Line

หลังการผ่าตัด ร่างกายของผู้ป่วยต้องเผชิญกับกระบวนการฟื้นฟูที่ซับซ้อน ทั้งการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ สมานแผล ลดการอักเสบ และฟื้นฟูระบบภูมิคุ้มกันให้กลับมาทำงานได้ตามปกติ กระบวนการเหล่านี้ล้วนต้องใช้พลังงานและสารอาหารจำนวนมาก โดยเฉพาะ “โปรตีน” ซึ่งถือเป็นสารอาหารสำคัญที่มีบทบาทโดยตรงต่อการฟื้นตัวของผู้ป่วยหลังผ่าตัด

ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยมักรับประทานอาหารได้น้อยในช่วงพักฟื้น ไม่ว่าจะเกิดจากอาการอ่อนเพลีย คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หรือข้อจำกัดในการรับประทานอาหารหลังการรักษา ส่งผลให้ร่างกายได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ และอาจทำให้การฟื้นตัวล่าช้ากว่าที่ควร ดังนั้นการเสริมโปรตีน รวมถึงการเลือกใช้ อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง จึงกลายเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ได้รับความนิยมในการดูแลผู้ป่วยหลังผ่าตัด

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าเหตุใดโปรตีนจึงมีความสำคัญต่อผู้ป่วยหลังผ่าตัด ควรได้รับในปริมาณเท่าไร รวมถึงแนวทางเลือกอาหารทางการแพทย์โปรตีนสูงและอาหารเสริมโปรตีนอย่างเหมาะสม เพื่อช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากขึ้น

โปรตีนมีบทบาทอย่างไรต่อการฟื้นตัวของผู้ป่วยหลังผ่าตัด

โปรตีนเป็นสารอาหารหลักที่ร่างกายใช้ในการซ่อมแซมและสร้างเซลล์ใหม่ เมื่อร่างกายผ่านการผ่าตัด จะเกิดการสูญเสียเนื้อเยื่อและพลังงานจำนวนมาก ทำให้ความต้องการโปรตีนเพิ่มขึ้นกว่าปกติ

1. โปรตีนช่วยสมานแผลหลังผ่าตัด

หนึ่งในหน้าที่สำคัญของโปรตีนคือการช่วยสร้างเนื้อเยื่อใหม่และฟื้นฟูบริเวณแผลผ่าตัด หากร่างกายได้รับโปรตีนไม่เพียงพอ อาจทำให้แผลหายช้า เสี่ยงต่อการติดเชื้อ และใช้เวลาพักฟื้นนานขึ้น

2. โปรตีนช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อ

ในช่วงพักฟื้น ผู้ป่วยมักเคลื่อนไหวร่างกายได้น้อยลง ส่งผลให้กล้ามเนื้อสูญเสียมวลได้ง่าย โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ การได้รับโปรตีนเพียงพอจะช่วยลดการสลายตัวของกล้ามเนื้อและช่วยให้ร่างกายกลับมาแข็งแรงได้เร็วขึ้น

3. โปรตีนมีส่วนช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน

ระบบภูมิคุ้มกันจำเป็นต้องใช้กรดอะมิโนจากโปรตีนในการสร้างเซลล์ภูมิคุ้มกันและสารสำคัญต่าง ๆ หากร่างกายขาดโปรตีน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อหลังผ่าตัดได้

4. อาการที่อาจเกิดขึ้นเมื่อได้รับโปรตีนไม่เพียงพอ

• แผลหายช้า
• ร่างกายอ่อนเพลีย
• กล้ามเนื้อลดลง
• ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
• น้ำหนักลดผิดปกติ

5. กลุ่มผู้ป่วยที่ควรให้ความสำคัญกับโปรตีนมากเป็นพิเศษ

กลุ่มผู้ป่วย	เหตุผลที่ต้องการโปรตีนเพิ่ม
ผู้สูงอายุ	สูญเสียกล้ามเนื้อได้ง่าย
ผู้ป่วยหลังผ่าตัดใหญ่	ร่างกายใช้พลังงานสูง
ผู้ป่วยติดเตียง	เสี่ยงขาดสารอาหาร
ผู้ป่วยมะเร็ง	ต้องการฟื้นฟูร่างกาย
ผู้ป่วยน้ำหนักลด	ต้องเสริมพลังงานและกล้ามเนื้อ

ผู้ป่วยหลังผ่าตัดควรได้รับโปรตีนวันละเท่าไร

ปริมาณโปรตีนที่ผู้ป่วยหลังผ่าตัดควรได้รับ อาจแตกต่างกันตามอายุ น้ำหนักตัว โรคประจำตัว และชนิดของการผ่าตัด โดยทั่วไปผู้ป่วยพักฟื้นมักต้องการโปรตีนมากกว่าคนทั่วไป

ปริมาณโปรตีนที่แนะนำเบื้องต้น

โดยทั่วไป ผู้ใหญ่สุขภาพดีอาจต้องการโปรตีนประมาณ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน แต่ผู้ป่วยหลังผ่าตัดอาจต้องการประมาณ 1.2–2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ขึ้นอยู่กับคำแนะนำของแพทย์และนักกำหนดอาหาร

ตัวอย่างเช่น

• น้ำหนัก 50 กิโลกรัม อาจต้องการโปรตีนประมาณ 60–100 กรัมต่อวัน
• น้ำหนัก 60 กิโลกรัม อาจต้องการโปรตีนประมาณ 72–120 กรัมต่อวัน

ปัจจัยที่มีผลต่อความต้องการโปรตีน

1. อายุของผู้ป่วย
2. ระดับความรุนแรงของการผ่าตัด
3. ภาวะโภชนาการเดิม
4. การติดเชื้อหรือการอักเสบ
5. โรคประจำตัว เช่น โรคไตหรือโรคตับ

วิธีเพิ่มโปรตีนในชีวิตประจำวัน

• เพิ่มไข่ นม ปลา และเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน
• รับประทานอาหารให้ครบทุกมื้อ
• ใช้อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูงเสริม
• แบ่งมื้ออาหารเป็นมื้อเล็กหลายครั้ง

คำถามที่พบบ่อย

Q: หากรับประทานอาหารได้น้อย ควรทำอย่างไร
A: อาจใช้เครื่องดื่มโปรตีนหรืออาหารทางการแพทย์โปรตีนสูงเพื่อช่วยเพิ่มสารอาหาร เช่น เอนชัวร์ พลัส แอดวานซ์

Q: ผู้ป่วยโรคไตสามารถเพิ่มโปรตีนได้หรือไม่
A: ควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์ก่อน เพราะบางกรณีอาจต้องควบคุมปริมาณโปรตีน

อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง ช่วยผู้ป่วยหลังผ่าตัดได้อย่างไร

อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง คือผลิตภัณฑ์ที่ถูกออกแบบมาให้มีสารอาหารครบถ้วน เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการโปรตีนและพลังงานเพิ่มขึ้น เช่น ผู้ป่วยหลังผ่าตัด ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีภาวะขาดสารอาหาร

จุดเด่นของอาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง

• มีโปรตีนในปริมาณสูง
• ย่อยและดูดซึมง่าย
• มีวิตามินและแร่ธาตุครบถ้วน
• เหมาะสำหรับผู้ที่รับประทานอาหารได้น้อย

ขอแนะนำ อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง สูตรให้สารอาหารครบถ้วน พร้อมดื่ม ENSURE PLUS ADVANCE รสวานิลา ซึ่งให้พลังงานสูง 330 กิโลแคลอรี และ มีโปรตีน 20 กรัม ต่อขวด

ประโยชน์ต่อผู้ป่วยหลังผ่าตัด

อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูงสามารถช่วยให้ผู้ป่วยได้รับสารอาหารเพียงพอ ลดความเสี่ยงของภาวะขาดสารอาหาร และช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้ดีขึ้น โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่รับประทานอาหารทั่วไปได้น้อย

ผู้ป่วยกลุ่มใดที่เหมาะกับอาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง

กลุ่มผู้ป่วย	เหตุผล
ผู้ป่วยหลังผ่าตัด	ต้องการซ่อมแซมร่างกาย
ผู้สูงอายุ	รับประทานอาหารได้น้อย
ผู้ป่วยติดเตียง	เสี่ยงขาดสารอาหาร
ผู้ป่วยน้ำหนักลด	ต้องการพลังงานเพิ่ม

วิธีรับประทานให้เหมาะสม

1. ดื่มตามปริมาณที่แนะนำ
2. รับประทานเสริมระหว่างมื้ออาหาร
3. ควรเก็บรักษาตามคำแนะนำบนฉลาก
4. หากมีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

แหล่งโปรตีนที่เหมาะสำหรับผู้ป่วยหลังผ่าตัด มีอะไรบ้าง

การเลือกแหล่งโปรตีนที่เหมาะสมจะช่วยให้ร่างกายได้รับสารอาหารครบถ้วนและฟื้นตัวได้ดีขึ้น ทั้งจากอาหารธรรมชาติและอาหารเสริม

โปรตีนจากอาหารธรรมชาติ

แหล่งโปรตีนที่ดี ได้แก่

• ไข่
• ปลา
• อกไก่
• นม
• โยเกิร์ต
• เต้าหู้
• ถั่วต่าง ๆ

โปรตีนจากอาหารเสริม

ในกรณีที่ผู้ป่วยรับประทานอาหารได้น้อย อาจเลือกใช้

• เวย์โปรตีน
• โปรตีนจากพืช
• อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง
• เครื่องดื่มโปรตีนพร้อมดื่ม

ตารางเปรียบเทียบแหล่งโปรตีน

แหล่งโปรตีน	จุดเด่น
ไข่	โปรตีนคุณภาพสูง
ปลา	ย่อยง่าย
เวย์โปรตีน	ดูดซึมเร็ว
โปรตีนจากพืช	เหมาะกับผู้ไม่ทานนม
อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง	สารอาหารครบถ้วน

วิธีเลือก อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง ให้เหมาะกับผู้ป่วย

• เลือกโปรตีนที่ย่อยง่าย
• เลือกสูตรน้ำตาลต่ำ
• หลีกเลี่ยงไขมันสูงเกินไป
• เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐาน

ข้อควรรู้ก่อนเลือกซื้อ อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง

แม้อาหารเสริมโปรตีนจะช่วยเพิ่มสารอาหารได้สะดวก แต่การเลือกใช้อย่างเหมาะสมก็เป็นสิ่งสำคัญเพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย

1. สิ่งที่ควรตรวจสอบก่อนซื้อ

• เลข อย.
• วันหมดอายุ
• ปริมาณโปรตีนต่อหน่วยบริโภค
• ปริมาณน้ำตาลและไขมัน
• ข้อมูลผู้ผลิตและแหล่งจำหน่าย

2. ควรเลือกโปรตีนแบบใด

ตารางเปรียบเทียบประเภทโปรตีนเสริม

ประเภท	เหมาะกับใคร
เวย์โปรตีน	ผู้ต้องการฟื้นตัวเร็ว
โปรตีนพืช	ผู้แพ้นมวัว
อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูง	ผู้ป่วยพักฟื้น
โปรตีนสกัด	ผู้รับประทานอาหารได้น้อย

3. ข้อควรระวังในการรับประทาน

• ไม่ควรรับประทานเกินปริมาณที่แนะนำ
• ผู้ป่วยโรคไตควรระวังปริมาณโปรตีน
• ควรดื่มน้ำให้เพียงพอ
• หากมีอาการผิดปกติควรหยุดใช้และปรึกษาแพทย์

4. คำถามที่พบบ่อย

Q: โปรตีนเสริมสามารถแทนอาหารหลักได้หรือไม่
A: ไม่ควรใช้แทนอาหารหลักทั้งหมด แต่ควรใช้เป็นตัวช่วยเสริมสารอาหาร

Q: ควรเริ่มเสริมโปรตีนเมื่อใดหลังผ่าตัด
A: ในผู้ป่วยทั่วไป สามารถให้อาหารโปรตีนเสริมได้เลยหลังผ่าตัด กรณีที่ผู้ป่วยยังทานอาหารได้น้อย สามารถให้เป็นอาหารทางการแพทย์โปรตีนสูงทดแทนได้

สรุป

โปรตีนเป็นสารอาหารสำคัญที่มีบทบาทโดยตรงต่อการฟื้นตัวของผู้ป่วยหลังผ่าตัด ทั้งในด้านการสมานแผล ฟื้นฟูกล้ามเนื้อ และเสริมภูมิคุ้มกัน ผู้ป่วยจำนวนมากจึงมีความต้องการโปรตีนเพิ่มขึ้นในช่วงพักฟื้น โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง หรือผู้ที่รับประทานอาหารได้น้อย

การเลือกแหล่งโปรตีนที่เหมาะสม รวมถึงการใช้อาหารทางการแพทย์โปรตีนสูงอย่างถูกต้อง สามารถช่วยลดความเสี่ยงภาวะขาดสารอาหารและสนับสนุนการฟื้นตัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐาน ปลอดภัย และเหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อให้การดูแลสุขภาพในช่วงพักฟื้นเป็นไปอย่างเหมาะสมและปลอดภัยมากที่สุด

เอกสารอ้างอิง

1. ภญ.กุสาวดี เมลืองนนท์. อาหารทางการแพทย์. บทความวิชาการเพื่อการศึกษาต่อเนื่องทางเภสัชศาสตร์. สภาเภสัชกรรม
2. อาหารช่วยเร่งการฟื้นฟูร่างกายหลังผ่าตัด. โรงพยาบาลพญาไท
3. โภชนบำบัดหลังเปลี่ยนข้อเทียม. ศูนย์ข้อสะโพกและข้อเข่า. โรงพยาบาลพญาไท.